Patryk Wesołowski

Dostępność i wygoda korzystania z usług bibliotecznych stają się dziś równie ważne jak atrakcyjny księgozbiór. Cyfrowe formy udostępniania materiałów pozwalają bibliotekom odpowiadać na zmieniający się styl życia czytelników i rozszerzać dostęp do zbiorów poza tradycyjną przestrzeń biblioteki.
Dzisiejsi czytelnicy wciąż chętnie sięgają po książki w formie papierowej, ale też oczekują dostępu do zbiorów wtedy, gdy mają na to czas i z miejsca, w którym aktualnie się znajdują. W szczególności młode pokolenie.
W systemie PROLIB takie możliwości zapewniają e-usługi, w tym Zasoby zdigitalizowane oraz Wypożyczalnia e-booków. Choć obie funkcje dotyczą udostępniania treści cyfrowych, ich zastosowanie jest inne.

Zasoby zdigitalizowane pozwalają czytelnikom przeglądać materiały cyfrowe bez konieczności odwiedzania biblioteki. Dostęp do nich mają zalogowani użytkownicy katalogu INTEGRO oraz aplikacji mPROLIB.

Rozwiązanie działa podobnie jak tradycyjna czytelnia. W zależności od ustawień biblioteki, z danego materiału może korzystać jednocześnie jedna osoba lub wielu użytkowników. W przypadku ograniczonego dostępu zasób pozostaje zablokowany dla innych czytelników do momentu zakończenia przeglądania lub automatycznego wylogowania po okresie bezczynności.

Materiały prezentowane są w dedykowanej przeglądarce, a ich udostępnianie odbywa się w sposób kontrolowany. Dzięki temu biblioteka zachowuje pełną kontrolę nad dostępnością treści, jednocześnie umożliwiając korzystanie ze zbiorów niezależnie od miejsca i czasu.

System rejestruje każde udostępnienie materiału, co pozwala bibliotekarzom analizować zainteresowanie zbiorami i generować raporty dotyczące wykorzystania zasobów zdigitalizowanych. To ważne narzędzie zarówno w codziennej pracy, jak i przy przygotowywaniu statystyk działalności biblioteki.

Drugim rozwiązaniem jest cyfrowa wypożyczalnia biblioteczna, czyli możliwość wypożyczania publikacji w formie elektronicznej bezpośrednio na konto czytelnika. W tym przypadku materiały są wypożyczane na określony czas, podobnie jak tradycyjne egzemplarze.

System PROLIB umożliwia udostępnianie plików w różnych formatach, takich jak PDF, EPUB, MOBI czy pliki audio. Biblioteka może zarządzać licencjami w taki sposób, aby egzemplarz cyfrowy i papierowy funkcjonowały wspólnie. Wypożyczenie jednej wersji blokuje drugą zgodnie z zasadą jednokrotnego dostępu do danego tytułu.

Sam proces wypożyczenia odbywa się automatycznie. Bibliotekarz przygotowuje egzemplarz i określa zasady udostępniania, natomiast czytelnik samodzielnie wyszukuje publikację w katalogu i dokonuje wypożyczenia. Po upływie terminu materiał zostaje zwrócony automatycznie lub może zostać oddany wcześniej przez samego użytkownika.

Treści cyfrowe w formacie PDF i EPUB są odpowiednio zabezpieczone, a system zapamiętuje miejsce, w którym czytelnik zakończył czytanie. W przypadku audiobooków odtwarzanie odbywa się w dedykowanym odtwarzaczu, natomiast inne formaty mogą być dostępne do pobrania na określony czas zgodnie z regulaminem biblioteki.

Rosnące zainteresowanie cyfrowym dostępem do zbiorów pokazuje, że biblioteka nie musi wybierać między tradycją a nowoczesnością. Wirtualna czytelnia i cyfrowa wypożyczalnia biblioteczna uzupełniają klasyczne formy udostępniania zbiorów, odpowiadając na różne potrzeby użytkowników.

Dla jednych czytelników najważniejszy pozostaje kontakt z książką w jej tradycyjnej formie. Inni preferują szybki dostęp do treści online. Dzięki systemowi PROLIB i multiwyszukiwarce INTEGRO biblioteka może łączyć oba światy, zwiększając dostępność swoich usług i docierając do nowych grup odbiorców.

Rozbudowa systemu o nowe moduły e-usług pozwala bibliotekom rozwijać ofertę w sposób odpowiadający współczesnym oczekiwaniom czytelników, jednocześnie zachowując pełną kontrolę nad udostępnianiem zbiorów.